Các cựu binh từ thế giới game lâu đời đang đổ xô vào web3. Cho dù họ làm điều đó vì FOMO hay niềm tin thực sự vào công nghệ blockchain, xu hướng này dường như không thể đảo ngược ít nhất là vào lúc này, khi đầu tư tiếp tục được đổ vào.
Oasys, một công ty khởi nghiệp có trụ sở tại Nhật Bản và Singapore đang xây dựng một blockchain cho các nhà phát triển trò chơi (game developer), vừa huy động được 20 triệu đô.
Oasys, gaming blockchain builder huy động được 20 triệu đô
Vòng gọi vốn này do Republic Capital dẫn đầu với sự tham gia của Jump Crypto, Crypto.com, Huobi, Kucoin, Gate.io, Bitbank và Mirana Ventures.
Thay vì vòng gọi vốn truyền thống, nguồn vốn đến từ một đợt bán token kín, điều này “không làm loãng vốn chủ sở hữu của dự án mà chúng tôi tin tưởng chắc chắn vào” và “cho phép chúng tôi tiếp cận một lượng lớn những người ủng hộ hơn so với phương thức huy động vốn truyền thống”
Daiki Moriyama, giám đốc tại Oasys.
Nhóm sáng lập có nguồn gốc sâu xa từ ngành công nghiệp trò chơi của Nhật Bản nhưng đã chọn Singapore là quê hương khác của công ty vì Nhật Bản “có các vấn đề pháp lý liên quan đến tài sản tiền điện tử”, giám đốc điều hành cho biết.
Singapore đã nổi lên như một trung tâm tiền điện tử ở châu Á trong những năm gần đây.
Một số trở ngại lớn nhất mà các ứng dụng dựa trên blockchain phải đối mặt là giao dịch chậm và phí gas cao, chi phí phát sinh khi một giao dịch được thêm vào blockchain.
Các nhà phát triển cơ sở hạ tầng như Solana, Avalanche và Polygon đang cố gắng làm cho các dịch vụ blockchain có thể mở rộng hơn.
Oasys, chỉ mới 5 tháng tuổi, có cùng mục tiêu. Để hầu hết các trò chơi trở nên “thú vị” hoặc “hay” trong blockchain, chúng cần có khả năng mở rộng cao với tốc độ giao dịch cao và phí gas thấp hoặc bằng không cho người dùng, Moriyama gợi ý.
Với việc tập trung vào các trò chơi blockchain, Oasys đã thu hút một danh sách những cái tên quen thuộc trong thế giới game trở thành “người xác nhận” (validator) trên blockchain của mình.
Mạng lưới sử dụng cơ chế đồng thuận “bằng chứng cổ phần” (proof-of-stake, PoS), một giải pháp thay thế ít tốn năng lượng hơn phương pháp “bằng chứng công việc” (proof-of-work) được sử dụng trong chuỗi Bitcoin.
Trong PoS, một validator “đặt cọc” token của mình trong mạng và chịu trách nhiệm đảm bảo dữ liệu được lưu trong mạng là hợp lệ.
Những validator ban đầu của Oasys bao gồm:
Bandai Namco Research, một chi nhánh nghiên cứu của tập đoàn giải trí Nhật Bản
SEGA, một gã khổng lồ console của Nhật Bản
Tập đoàn trò chơi Pháp Ubisoft
Các công ty trò chơi điện tử của Hàn Quốc là Netmarble, Wemade và Com2uS
Cũng như Yield Guild Games, một trang phục được hỗ trợ bởi a16z ở Philippines cho phép người dùng chơi trò chơi để kiếm token có thể quy ra tiền mặt.
Cuối cùng, Oasys hy vọng sẽ phân bổ nhiều quyền quản trị hơn cho cộng đồng của mình và chuyển đổi sang tổ chức được gọi là tổ chức tự trị phi tập trung (DAO).
DAO – Tổ chức tự trị phi tập trung
Trái với một công ty truyền thống với một ban giám đốc định hướng hướng đi của công ty, một DAO không có quyền lực trung tâm và dựa vào các hợp đồng thông minh dựa trên blockchain để thực hiện các quyết định đã được cộng đồng nhất trí.
Với nguồn tài chính mới, Oasys có kế hoạch tăng cường quan hệ đối tác với các nhà phát triển trò chơi, trao đổi tài sản kỹ thuật số và những bên khác trong ngành trò chơi và tiền điện tử.
Họ cũng sẽ chi tiền cho tiếp thị, phát triển kinh doanh và tuyển dụng. Công ty có khoảng 20 nhân viên trên khắp Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc và Hoa Kỳ.
Khi được hỏi về sự hợp tác tiềm năng với các nhà đầu tư trao đổi tiền điện tử của Oasys, Moriyama giải thích:
“Đương nhiên có một bức tường lửa giữa nhóm đầu tư và nhóm niêm yết, nhưng thực tế là nhóm đầu tư cho rằng chúng tôi đáng đầu tư vào có khả năng được đánh giá cao bởi nhóm niêm yết”.
Oasys đang tích cực làm việc để niêm yết token của mình trên một số sàn giao dịch tiền điện tử.
Mỗi ngày chúng ta đều tiêu thụ các sản phẩm giải trí xoay quanh các nhân vật. Nhiều nhân vật được sử dụng để thương mại hoá như Star Wars, Marvel, Harry Potter,… có thể kéo dài hàng thập kỷ và được kết hợp với các sản phẩm thành công trên khắp các nền tảng hoặc phương tiện truyền thông.
Nhưng ngày nay, những nhân vật thành công nhất tồn tại dưới hình thức sở hữu trí tuệ (IP – intellectual properties) được sở hữu bởi một công ty duy nhất.
Điều này nghĩa là người hâm mộ không có quyền quản lý, cũng như quyền sở hữu trực tiếp đối với những nhân vật này, họ chỉ là người tiêu dùng thụ động đối với các sản phẩm, câu chuyện và bộ phim mà công ty quyết định tạo ra.
Ngay cả khi người hâm mộ là cổ đông trong các công ty đó bằng cách mua cổ phiếu thì việc thể hiện sự ủng hộ hoặc liên kết và tham gia trong quá trình phát triển, định hướng nhân vật cũng rất khó xảy ra.
Việc để người hâm mộ và nhà đầu tư chọn diễn viên nào sẽ đóng vai nhân vật yêu thích của mình trong tập tiếp theo của loạt phim hoặc giúp đưa ra những quyết định có tính tác động như vậy cũng sẽ không đời nào diễn ra.
Nghe hơi điên khi nói rằng hiện nay người hâm mộ cuồng nhiệt các nhận vật đã và đang thành lập cộng đồng trực tuyến, tổ chức các chiến dịch và thậm chí xuất bản fan-fiction (tiểu thuyết do fan viết).
Thay vì loại bỏ các cộng đồng này, bên sở hữu IP nhân vật có thể mang chúng vào quá trình sáng tạo, dành chỗ để thử nghiệm và nhân rộng ý tưởng, tuy nhiên cách này vẫn có những hạn chế về mặt quản lý ở quy mô lớn với công cụ và công nghệ hiện tại.
Ngày nay, các công nghệ tiền điện tử như DAO (tổ chức tự trị phi tập trung) và NFT (token không thể thay thế) giúp mở ra mô hình phát triển và sở hữu nhân vật mới không chỉ tách khỏi các truyền thông sáng tạo mà còn giảm rào cản gia nhập cộng đồng trực tuyến và mang các nhân vật mới ra thế giới.
Việc này có thể đưa tới sự xuất hiện của những nhân vật đại điện đầy đủ hơn cho những cộng đồng ủng hộ họ.
Xé tan vòng lặp “quản trị nhân vật”
Đã có một sự thay đổi văn hóa rộng khắp trong các công ty, chỉ cần nhìn vào sự gia tăng của hoạt động đầu tư về môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp hay đầu tư hoạt động xã hội, hoặc các cộng đồng fan hâm mộ cho mọi loại người sáng tạo.
Điểm chung của nhiều kiểu tham gia khác nhau này là các bên liên quan hoặc cộng đồng tìm kiếm cách thức mới để tổ chức và đầu tư thời gian lẫn tiền bạc vào việc ủng hộ những người và nguyên do hấp dẫn với họ.
Chúng ta đang trong tình trạng y chang thứ xảy ra với tài sản trí tuệ quanh các nhân vật văn hóa.
Trong những năm tháng làm việc ở Trial Pay (được VISA mua lại), một nền tảng quảng cáo và thanh toán thương mại điện tử, tôi có cơ hội làm việc với một số nhà phát triển trò chơi free-to-play thành công nhất để giúp họ phát triển và kiếm tiền từ ý tưởng của mình.
Một trong những trò chơi có khả năng mang lại cho người chơi cảm giác điều khiển một nhân vật nổi tiếng từ điện thoại di động của họ.
Đó là Kim Kardashian: một người mẫu nổi tiếng Hollywood (do Glu Mobile ra mắt vào năm 2014), một trò chơi theo phong cách phiêu lưu đơn giản do bạn tự chọn nơi mà người chơi đóng vai họ là Kardashian và đưa ra quyết định về trang phục mình mặc, cảnh quay phim hư cấu và diện mạo khi xuất hiện của người chơi dưới danh nghĩa là Kardashian.
Kim Kardashian game
Khi trò chơi trở thành xu hướng và số lượng người chơi ngày càng nhiều, thì đồng tiền của trò chơi – và mọi kết quả từ vô số các lựa chọn và quyết định fan đưa ra – đều bị giới hạn một phần nào đó trong một thế giới khép kín.
Trải nghiệm chơi game trước đây đã chứng minh lời hứa của chính quyền mô phỏng thông qua một “nhân vật” nổi tiếng mà mỗi người có thể tận hưởng, tuy nhiên họ chưa từng đem lại cơ hội nào để cùng làm việc với cộng đồng.
Thay vào đó, điều gì sẽ xảy ra nếu người hâm mộ có thể giới thiệu một nhân vật mới vào thế giới thực, với bất kỳ ai cũng có cơ hội tham gia vào niềm vui từ sự thành công của nó, cả về mặt tài chính?
DAOs và đòn bẩy kinh tế token
Hãy nói về DAO.
Các tổ chức tự trị phi tập trung này cung cấp cho những người sáng tạo trên khắp thế giới một cơ chế để thành lập cộng đồng và các nhân vật mới, bằng tiền thật – giống như các môn thể thao giả tưởng hấp dẫn khao khát sở hữu đội hình của fan thể thao (và có khả năng thu được lợi nhuận tài chính).
DAO
Có một thị trường cho phiên bản phi tập trung của “Hollywood ảo” – chỉ là nó chưa hiện thực hoá.
Các DAOs làm điều này bằng cách nào?
Nói một cách đơn giản, DAOs là các mạng lưới được vận hành bởi các hợp đồng thông minh hoặc mã tự thực thi trên một blockchain, có thể đưa ra các cam kết về các quyền và trách nhiệm nhất định nếu bạn là thành viên của tổ chức phi tập trung đó mà không có hoặc có rất ít sự giám sát bởi một nhân vật trung tâm.
Bất kỳ ai trên thế giới có điện thoại di động và kết nối internet đều có thể trở thành người tham gia vào mạng lưới như vậy và mạng lưới có thể phát hành tokens cho người tham gia dựa theo đóng góp của họ (hoặc dựa trên bất kỳ yếu tố nào khác mà người tạo ra giao thức quyết định).
Các token này có thể trao quyền biểu quyết hoặc quyền quản trị nhất định và các token có thể tăng giá trị (không chỉ tiền tệ) nếu ngày càng có nhiều người muốn tham gia vào mạng lưới.
Do đòn bẩy kinh tế của token, người tham gia quan tâm hơn vào việc tối đa tiện ích của mạng lưới, bao gồm việc sử dụng “cổ phần” của họ để đưa ra các quyết định tập thể về hoạt động đang diễn ra.
Chu kì đầu tiên của các DAO thành công phần lớn đã được hình thành xung quanh các giao thức tài chính, chẳng hạn như cho phép cộng đồng những người nắm giữ token quản lý việc vay và cho vay phi tập trung bằng cách đề xuất và bầu chọn về những thay đổi cụ thể đối với một giao thức.
Mặc dù cấu trúc này thúc đẩy sự phát triển và vận hành các giao thức mới trong hệ sinh thái tài chính phi tập trung hay DeFi, nhưng hầu hết người tiêu dùng phổ thông không có kiến thức hoặc mối quan tâm tài chính cần thiết để cân nhắc các quyết định quản trị cụ thể, chẳng hạn như khả năng trả nợ.
Tuy nhiên, khái niệm DAO ngày một hữu ích hơn và cũng có thể được áp dụng cho các tình huống khác khi có một mạng lưới những người có chung động cơ và lợi ích.
Chu kì tiếp theo của DAO đang nổi lên quanh các cộng đồng sáng tạo, mở ra sự phối hợp và sáng tạo dựa trên nguồn lực từ cộng đồng (hay còn gọi là “creator DAO”).
Nhưng các cộng đồng có thể thành lập quanh nhân vật, chứ không chỉ người sáng tạo và những cộng đồng đó có thể cộng tác và đưa những nhân vật này hướng tới khán giả đại chúng.
Xây dựng cộng đồng xung quanh các nhân vật
Hiện nay, có ít nhất 2 cách để các cộng đồng có thể hình thành quanh các nhân vật, đổi mới trên IP của họ, thiết lập định danh kỹ thuật số và nhận về lợi ích tài chính từ sự thành công của nhân vật.
Chắc chắn sẽ có nhiều cách khác xuất hiện trong những năm tới, sau đây là những ví dụ hiện tại để minh họa cho từng mô hình.
CryptoPunks
CryptoPunks thể hiện cách thức mà các nhà phát triển như Larva Labs tạo ra tác phẩm nghệ thuật cho 10.000 nhân vật mà mỗi nhân vật tồn tại dưới dạng NFT với các thuộc tính độc đáo.
CryptoPunks
Một cộng đồng phi tập trung các nhà sưu tập được phát triển xung quanh CryptoPunk NFT, với các chuẩn mực và hành vi văn hóa của mình, chẳng hạn như sử dụng punk làm ảnh đại diện trên các nền tảng truyền thông xã hội.
Mặc dù hồi đầu CryptoPunks được phát hành miễn phí, nhưng cộng đồng đã kéo về cho dự án hơn 680 triệu đô la doanh thu trọn đời (có những punk hiếm bán được với giá hơn 7 triệu đô).
Tuy nhiên, thay vì chỉ nắm giữ một cách thụ động, các nhà sưu tập đã bắt đầu hợp tác với nhau để tạo ra những câu chuyện lấy cảm hứng từ nghệ thuật nhân vật CryptoPunk và mang punk của mình vào ‘đời thật’.
Nhân vật NFT hoạt động như một khối LEGO kỹ thuật số hoặc một dạng tế bào sáng tạo, cung cấp cơ sở cho trí tưởng tượng phát triển theo mọi hướng và cách thức.
Ví dụ: một nhóm các nhà sưu tập đã tạo ra một PUNKS Comic gồm 16 punk, hoàn chỉnh với cốt truyện chính và các phần truyện phụ giúp tạo ra nhân vật hoàn chỉnh cho những punk này.
Tuy nhiên, các sáng kiến cộng đồng như vậy hoàn toàn khác với dự định ban đầu của các nhà phát triển đứng sau CryptoPunks.
Cộng đồng tạo ra những nhân vật hoàn toàn mới bằng cách sử dụng những punk nguyên thủy làm nguồn cảm hứng khi mở rộng sang các hình thức mới ngoài tầm kiểm soát và giám sát sáng tạo của Larva Labs.
Bản thân những câu chuyện lấy cảm hứng từ punk mới này có thể trở thành NFT mới mà các thành viên cộng đồng có thể kiếm tiền và bán dưới dạng fan art (tác phẩm của người hâm mộ) mà không cần thỏa thuận cấp phép.
Khi nói đến fan fiction cho các nhân vật truyền thống thuộc sở hữu của công ty, sự sáng tạo của người hâm mộ có thể làm tăng giá trị và độ phủ cho những nhân vật này, nhưng nó không cho phép người hâm mộ tham gia vào quá trình ngược lại.
Tuy nhiên, với PUNKS Comic, fan giờ đã có quyền sở hữu trong các NFT CryptoPunk lõi.
Do đó, sự thành công của các nhân vật và câu chuyện dựa theo punk của họ thúc đẩy nhận thức và nhu cầu nhiều hơn đối với các punk nguyên thủy – mang lại lợi ích cho những người sáng tạo PUNKS Comic, các nhà phát triển ban đầu và cộng đồng punk rộng lớn.
Aku
Một cách khác là bắt đầu bằng một nhân vật cụ thể đã đi kèm một câu chuyện và ngoại hình truyền cảm hứng để tạo NFT, nhưng sau đó cho phép cộng đồng các nhà sưu tập tham gia vào quá trình phát triển của nó.
Aku NFT
Ví dụ điển hình này là Aku, một nhân vật phi hành gia trẻ tuổi, da đen được tạo ra bởi cựu cầu thủ bóng chày Micah Johnson.
Johnson tình cờ nghe được cháu trai hỏi mẹ rằng liệu các phi hành gia có thể là người Da đen hay không.
Điều này đã thôi thúc anh bắt đầu vẽ cháu trai của mình trong một chiếc mũ phi hành gia – vốn dĩ đã không có các hình mẫu và nhân vật như thế này – để động viên và xây dựng niềm tin rằng cháu trai của anh có thể đạt được ước mơ này.
Johnson sau đó đã tạo ra nhân vật mới dựa trên NFT của một cậu bé Da đen đội mũ phi hành gia.
Khi tôi xem tác phẩm của Johnson và tương tác với cộng đồng quanh nó, tôi đã bị ấn tượng bởi tiềm năng mà hàng trăm triệu người dùng internet – thay vì các tổ chức – có thể xác định giá trị của một tác phẩm nghệ thuật và cũng dễ dàng sở hữu một token đại diện cho nó.
Hơn nữa, họ có thể sử dụng token này, đại diện cho tư cách thành viên của mình trong cộng đồng này, để xây dựng định danh văn hóa kỹ thuật số (digital cultural identity).
Điều này rất có ý nghĩa đối với các nghệ sĩ như Johnson và tất cả các nghệ sĩ đang xây dựng cộng đồng hoặc những ai có người hâm mộ.
Văn hóa da màu và các hình thức thể hiện sáng tạo trong âm nhạc, văn học và nghệ thuật thị giác đã phát triển mạnh và dẫn đến nền văn hóa toàn cầu trong nhiều thế hệ, nhưng về mặt thời gian, rất khó để các nghệ sĩ và nhà sáng tạo da màu nắm giữ, chứ chưa nói đến việc sở hữu, thậm chí là một phần giá trị họ tạo ra thông qua đó.
Nhìn thấy sức mạnh của một nghệ sĩ Da đen tài năng bán một NFT đại diện cho một nhân vật Da đen đầy cảm hứng từ những tác phẩm chủ yếu từ bộ sưu tập của người Da đen, tôi cảm thấy giống như giai đoạn đầu của một phong trào mới, thời kỳ phục hưng kỹ thuật số của người da màu.
Chỉ vài tháng trước, Johnson thông báo rằng anh ấy sẽ đăng tải câu chuyện của Aku mỗi lần một chương bằng cách tạo ra mười chương video hoạt hình, dạng ngắn của NFT phiên bản giới hạn có hình ảnh Aku tương tác với những người và địa điểm khác nhau.
Aku NFTs không chỉ đạt được hơn 2 triệu đô doanh thu qua hai chương đầu tiên, NFTs còn có một cộng đồng những người ủng hộ nhiệt tình, những người muốn thấy Aku thành công như một đại diện tích cực cho trẻ em Da đen và biểu tượng của sự trao quyền lực kinh tế cho người Da đen.
Thông qua việc sở hữu các NFT này, những người sưu tập Aku ban đầu được lợi ích tài chính từ sự thành công của Aku, từ đó có thể làm tăng nhu cầu và giá trị của các quà lưu niệm kỹ thuật số Aku.
Tiềm năng đối với IP nhân vật do cộng đồng sở hữu và điều hành cũng có tiếng vang trên các phương tiện truyền thống: Johnson không chỉ làm việc với một nhà điêu khắc 3D để tạo ra phiên bản chân thực của Aku, mà nó còn là NFT đầu tiên được lựa chọn cho phim và truyền hình.
“Skin in The Character”: Tình huống IP nhân vật do cộng đồng sở hữu
Trong cả hai cách nêu trên – cho dù bằng cách tạo hoặc mở rộng các câu chuyện về nhân vật – NFT đóng vai trò như một công cụ mạnh mẽ để một nghệ sĩ kiểm tra nhu cầu thị trường đối với những thể hiện ban đầu của nhân vật.
Skin in the character
Nó có thể là một buổi ra mắt, một MVP, một tiền-“character market fit” đối với tầm nhìn sáng tạo của họ – trong đó những người sưu tập NFT ban đầu là những dấu hiệu cho thấy phong cách, thuộc tính và thông điệp của nhân vật có thu hút được một đối tượng rộng hơn hay không.
Tuy nhiên, không giống như các nhóm tập trung truyền thống, nơi không cho đả động gì vào, mô hình này mang lại tín hiệu mạnh mẽ và khả quan hơn cho nghệ sĩ và các nhà sưu tập.
Nếu có đủ nhu cầu thị trường cho nhân vật đó – đủ để các cá nhân sẵn sàng chi hàng trăm đến hàng nghìn đô la thu thập các NFT đó – thì người sáng tạo biết rằng “tác động lên nhân vật” (skin in the character), không khác gì tác động được lên cuộc chơi vậy.
Khi NFT có thể duy trì một cộng đồng gồm những người đam mê sưu tập, những người tác động được lên nhân vật, thì thách thức sau đó là làm thế nào để phát triển cộng đồng đó, cải tiến nhân vật và phân phối nó đến một lượng lớn khán giả trên các nền tảng truyền thông chính thống.
Trên thực tế, mô hình này cũng có thể mang lại lợi ích cho các công ty lớn, vì theo hệ thống hiện tại, rất khó để phối hợp và thực hiện các hoạt động hợp tác sáng tạo giữa nhiều nhân vật thuộc sở hữu của các công ty luôn coi nhau là đối thủ cạnh tranh trực tiếp.
Ngay cả khi có sự trùng lặp đáng kể giữa 2 nhóm fan của hai nhân vật thuộc sở hữu của hai công ty riêng biệt, thì việc cấu trúc những sự hợp tác này là thực sự thách thức, thậm chí bất khả.
NFT và DAO mở ra lối đi mới cho vấn đề này.
Nhưng trước tiên, những khác biệt với cách làm sáng tạo mới này là gì?
Khi trò chuyện với các nghệ sĩ như Micah, mô hình kể chuyện phi tập trung (decentralized storytelling) của anh ấy tạo ra phương pháp “hãy chọn cuộc phiêu lưu của riêng bạn”, nơi các thành viên cộng đồng có thể gợi ý nhiều câu chuyện hoặc trải nghiệm khác nhau cho nhân vật của họ.
Nhưng nó sẽ hoạt động như thế nào?
Các cộng đồng có thể phân phối token quản trị (tokens) cho những người nắm giữ NFT nhân vật, cái mà sau đó được sử dụng để bỏ phiếu cho các quyết định sáng tạo quan trọng cho nhân vật đó.
Mối quan hệ hợp tác như vậy giữa người sáng tạo và cộng đồng đã và sẽ chỉ tăng lên khi những người tham gia khám phá các khả năng, kể cả về mặt sáng tạo lẫn tài chính.
Ơ, thế thì đó không phải là một phiên bản khác của crowdsourcing – cách tệ hại nhất để tạo ra IP nhân vật chất lượng – và không phải nó sẽ phá vỡ tầm nhìn của người sáng tạo hay sao?
Không hề, bởi chính sự nhấn mạnh lên phần thưởng mạng liên kết (aligned network incentive) mới tạo nên sự khác biệt: Nó thực sự tạo ra một lĩnh vực rộng lớn các mô hình mới, trong đó người sáng tạo trở thành nhà lãnh đạo của một cộng đồng fan phi tập trung.
Chúng ta có thể sớm thấy các thành viên cộng đồng cùng nhau yêu cầu đề xuất công khai (RFP) từ các nghệ sĩ và agency cho những loại nội dung kỹ thuật số cụ thể (giống như việc người ta đã làm khi phát triển phần mềm trong các dự án mã nguồn mở).
Sự trỗi dậy của các “DAO nhân vật”
Nhưng công nghệ cũng ở đây để cho phép điều đó xảy ra. Dưới đây là một mô hình, hoàn toàn có thể thực hiện được với công nghệ hiện tại:
Một thành viên trong cộng đồng soạn thảo bản brief cho một bộ phim ngắn hoặc loạt phim hoạt hình. Những người nắm giữ token – các thành viên cộng đồng đã có được NFT hoặc token có thể bầu chọn thông qua bản brief và phân bổ ngân sách cho nó.
Các công ty sản xuất có thể đáp ứng điều đó, tạo ra video giới thiệu (trailer) cho bản brief đó. Cộng đồng xem xét tất cả các trailer đã gửi và bỏ phiếu bằng token của họ, cũng chính là nguồn vốn để thực hiện.
Nghệ sĩ sáng lập có chức năng như giám đốc sáng tạo làm việc cho những người nắm giữ tokens để giúp quản lý quy trình RFP, sau đó hợp tác chặt chẽ với công ty giành chiến thắng để tiến hành sản xuất series đó.
Nguồn vốn mà những người sưu tập sử dụng để mua NFT ban đầu cũng như các khoản giảm giá đang diễn ra có thể được tái đầu tư vào quỹ cộng đồng, sau đó có thể được sử dụng để kêu gọi đóng góp nội dung để phát triển nhân vật NFT đó, nhằm tăng nhận thức thương hiệu và phát triển cộng đồng xung quanh.
Điều này nghe có vẻ xa vời, nhưng không đâu. Hãy xem những nghệ sĩ họ khao khát khám phá NFT và những cách thức tương tác với cộng đồng fan ra sao. Tính tương tác của tiền điện tử sẽ cho phép xây dựng nhanh chóng những đổi mới và ý tưởng dựa trên một cái khác.
Sau đây là lợi ích của một số mô hình nêu trên:
Chu kì sáng tạo nhanh hơn
Bằng cách sở hữu các nhân vật – nhưng thuê ngoài việc thực thi sáng tạo loạt phim, hoặc trò chơi điện tử có nhân vật đó – các cộng đồng có thể tạo ra các thương hiệu toàn cầu mới và làm chúng trở nên phổ biến một cách nhanh chóng.
Thay vì thực hiện quảng bá vào từng thị trường riêng lẻ ở một thời điểm nhất định, thì một “DAO nhân vật” có thể tài trợ cho nhiều chương trình, phim, trò chơi điện tử và hàng hóa (cả vật lý và kỹ thuật số) được thực hiện bởi các nhóm độc lập hướng vào các thị trường khác nhau – và được thực hiện cùng một lúc.
Vì vậy các nhân vật hay nói cách khác các sản phẩm có thể được thử nghiệm được trên nhiều thị trường hơn.
Cộng tác mạch lạc
Khi nhiều DAO độc lập, sáng tạo xuất hiện xung quanh các nhân vật khác nhau, sẽ có sự chồng chéo về quyền sở hữu giữa chúng.
Nhưng đó không phải là lỗi, mà là tính năng: Sự trùng lặp như vậy tạo cơ hội cộng tác giữa các nhân vật trên các DAO, chẳng hạn như bằng cách tạo nội dung kỹ thuật số kết hợp cả hai nhân vật, cho phép họ kiểm soát việc phân phối trên các cộng đồng khác nhau và tạo ra một đối tượng khán giả chung (và các đại sứ thương hiệu) mà không bận tâm về việc cạnh tranh.
Lợi ích liên kết giữa các DAO
Các thành viên cộng đồng sẽ được tặng thưởng để ủng hộ sự cộng tác với tư cách khách hàng và quảng bá nó với tư cách đại sứ.
Sau đó, mỗi lần kích hoạt thành côsng trên phương tiện truyền thông sẽ chuyển đổi khán giả mới thành thành viên cộng đồng, những người muốn tham gia, sở hữu và quản lý nhân vật mà họ vừa xem trong bộ phim mà mình yêu thích.
Hình tượng văn hóa tốt hơn
Ngoài việc tạo ra các nhân vật đại diện tích cực cho các nền văn hóa riêng biệt (ví dụ: dân tộc thiểu số và tôn giáo), các mô hình như vậy cũng dân chủ hóa các loại câu chuyện được kể.
Thay vì cố gắng tìm các nhân vật hiện có, các bậc cha mẹ có chung giá trị giờ đã có thể thực sự hợp tác và tập hợp các nguồn lực tài chính và sáng tạo để tạo ra các nhân vật của riêng họ, phù hợp với giá trị của họ dành cho con cái.
Nắm bắt giá trị và tăng trưởng doanh thu
Đây không phải là cái gì đó mơ hồ, mà thực sự có tiềm năng mở ra thị trường thực sự.
Khi cộng đồng và khán giả toàn cầu phát triển, và nhu cầu đối với các token quản trị và NFT tăng lên, nó có thể mang về doanh thu dùng để tài trợ cho nhiều câu chuyện và phương tiện truyền thông xoay quanh nhân vật.
Các câu hỏi về vấn đề quản trị
Tất nhiên, không phải mọi thứ đều vui vẻ, hoan hỉ, vì DAO không chỉ là một khái niệm tiền điện tử trừu tượng, mà là các hệ thống có con người trong đó.
Và mặc dù chúng tạo ra các mô hình mới cho sự liên kết với con người quanh các nguyên tắc hay mục tiêu chung, chúng cũng mang lại những thách thức mới đối với việc quản trị hiệu quả, và mở rộng quy mô.
Một số câu hỏi sau thường gặp để làm rõ vấn đề:
DAO sẽ được tối ưu quanh những loại quyết định nào?
Nếu cộng đồng cần bỏ phiếu cho từng chi tiết nhỏ của một nhân vật, trải nghiệm sẽ kém thú vị hơn, kém hiệu quả hơn và có khả năng sẽ có tỷ lệ tham gia thấp hơn.
Tuy nhiên, nếu các quyết định được biểu quyết ở cấp quá cao, các thành viên cộng đồng có thể không cảm thấy như họ có đủ quyền kiểm soát và quyền sở hữu.
Ai sẽ quản lý các chức năng quản lý cộng đồng hàng ngày?
Các DAOs sẽ hoạt động hiệu quả hơn với tư cách là “hội đồng sáng tạo”, bỏ phiếu cho các quyết định và vai trò chiến lược cấp cao quan trọng trong khi việc thuê ngoài quản lý sản phẩm và phát triển sáng tạo sẽ đẩy cho các bên thứ ba thông qua RFP.
Các DAO duy trì kiểm soát chất lượng quanh IP như thế nào?
Các nhượng quyền nhân vật lớn có các quy tắc nghiêm ngặt về những gì các nhân vật có thể và không thể làm, để thiết lập tính nhất quán, chất lượng,… của nhân vật.
Các cộng đồng sẽ cần thiết lập các hướng dẫn hoặc nguyên tắc riêng cho nhân vật của họ mà các thành viên có thể sử dụng để đánh giá các đề xuất mới.
Cuối cùng, nếu các cộng đồng theo đuổi nhiều hoạt động khác nhau của nhân vật trên các hình thức truyền thông khác nhau cùng một lúc, một vài trong số đó sẽ thành công hơn và trải nghiệm tốt hơn cái khác.
Cốt lõi ở đây là những thử nghiệm này có thể xảy ra theo cái cách họ không thể làm gì nếu ở trong các công ty.
Các DAO sẽ chuyển đổi doanh thu tạo ra từ IP nhân vật ngoài chuỗi vào lại chuỗi như thế nào?
Doanh thu NFT cho phép dễ dàng tài trợ cho quỹ trên chuỗi được quản lý bởi những người nắm giữ token (tokens holder).
Nhưng các DAO có thể cần quản trị viên bên thứ ba có thể cung cấp các dịch vụ thanh toán và hợp đồng theo chỉ đạo của DAO để làm cầu nối giữa doanh thu, chi phí và ngân quỹ ngoài chuỗi (ví dụ: thế giới thực) với trên chuỗi.
Chi phí và rào cản của việc mang nhân vật mới ra thế giới, thử nghiệm để xem có thu hút được một đối tượng cụ thể hay không và khai thác nhiều hình thức truyền thông và câu chuyện xoay quanh nhân vật đang giảm đáng kể – nhờ vào tiền điện tử, những công cụ mới như NFT và DAO nổi lên.
Không chỉ các nghệ sĩ có cơ hội lớn để tạo dựng cộng đồng quanh mình, người tiêu thụ nội dung sẽ có thể chuyển từ người tham gia bị động sang chủ động – những người kể chuyện cùng những nghệ sĩ mà họ ủng hộ – và những người liên quan đã bỏ đi trước đó, những ông bố bà mẹ, những người sáng tạo / người tiêu thụ nội dung và những người khác có thể tìm thấy đường đi và tiếng nói.
Trong future of work: các công ty sẽ dựng văn phòng trên metaverse
Mức độ quan tâm với từ khóa “metaverse” trên công cụ tìm kiếm Google đã giảm mạnh. Tuy nhiên, mặc cho làn sóng có thể đang suy yếu, có vẻ như các công ty vẫn đang rất muốn nhúng chân vào thế giới ảo.
Mở văn phòng ảo trên Metaverse
Trong future of work: các công ty sẽ dựng văn phòng trên metaverse
Chỉ trong tháng 3, các công ty đã khởi động hoặc tiết lộ kế hoạch xây dựng các văn phòng metaverse sẽ được sử dụng cho các cuộc họp trực tuyến với khách hàng quốc tế, các trung tâm đổi mới dành cho nội bộ và tăng cường giao tiếp với người dùng.
Mặc dù chúng ta chỉ đang nhìn thấy những phiên bản non trẻ của nó, nhưng các văn phòng metaverse sẽ cho ta một cái nhìn về công việc trong tương lai.
Hãy xem một số công ty gần đây đã tham gia metaverse như thế nào.
Công ty sự kiện Atom lập văn phòng metaverse
Atom, một công ty tổ chức sự kiện có trụ sở tại Mumbai, gần đây đã thành lập văn phòng metaverse của mình. Công ty đã mua không gian kỹ thuật số ở Decentraland và đang có kế hoạch sử dụng văn phòng ảo như phương thức mới để tiếp cận với các khách hàng quốc tế của mình. Công ty có kế hoạch sử dụng nó cho các sự kiện metaverse trong tương lai.
Yash Kulshreshtha, giám đốc sáng tạo của Atom, cho biết động thái này nhằm mở rộng hoạt động toàn cầu của công ty và phục vụ cho các thế hệ trẻ. Kulshreshtha nói: “Thế hệ trẻ lớn lên ngày nay sẽ thấy điều đó hoàn toàn tự nhiên”.
Sàn KuCoin ra mắt KuCoin Meta Office
Sàn giao dịch tài sản kỹ thuật số KuCoin đã ra mắt văn phòng trên Không gian kỹ thuật số Bloktopia. Trong một thông cáo báo chí, nền tảng này đã tiết lộ về Meta KuCoin Office. Văn phòng là để cung cấp trải nghiệm đa dạng phong phú cho khách truy cập cũng như khả năng tiếp cận với truyền thông MXH có tính tương tác.
Giám đốc điều hành KuCoin, Johnny Lyu, nói rằng cột mốc này giúp mọi người thích nghi với metaverse và blockchain. Lyu cho biết: “KuCoin đang hình dung ra các kịch bản để ứng dụng công nghệ metaverse và blockchain.”
Bjarke Ingels thiết kế văn phòng ảo đầu tiên
Công ty kiến trúc nổi tiếng Bjarke Ingels Group đã làm việc với công ty sáng tạo Virtue Futures của Vice Media để thiết kế văn phòng metaverse mới đặt tại Decentraland. Được mệnh danh là “văn phòng Viceverse”, không gian kỹ thuật số sẽ là cổng kết nối cho các nhân viên của Vice Media Group.
Trong một cuộc phỏng vấn, giám đốc điều hành Virtue Futures Morten Grubak đã mô tả văn phòng này như một “sân chơi thử nghiệm”. Theo Grubak, văn phòng sẽ cho phép các đội nhóm thử nghiệm những thứ như NFT, DAO (tổ chức tự trị phi tập trung) và Web3.
SCB 10x có kế hoạch ra mắt văn phòng trên The Sandbox
SCB 10x, chi nhánh liên doanh của Ngân hàng Thương mại Siam, đã tiết lộ kế hoạch khai trương văn phòng ảo đặt trên The Sandbox. Theo thông báo, văn phòng sẽ được khai trương vào cuối năm 2022 và sẽ được sử dụng để kết nối với cộng đồng các nhà xây dựng toàn cầu.
Ngoài việc kết nối với cộng đồng, văn phòng kỹ thuật số sẽ cho phép khách tham dự các sự kiện, tham gia các buổi trình diễn sản phẩm và tham quan các môi trường được chế tác độc đáo.
Tương lai công việc (Future of work) không phải là công ty – Mà là DAO và mạng tiền điện tử
Trong tương lai, có khả năng một người bình thường sẽ không làm việc cho một công ty. Thay vào đó, họ sẽ kiếm thu nhập theo những cách phi truyền thống, thông qua các hoạt động như chơi game, học kỹ năng mới, sáng tạo nghệ thuật hoặc quản lý nội dung.
Tương lai công việc sẽ ra sao (future of work)?
Sự thay đổi cách làm việc này không phải là điều bất thường hay bất ngờ – thực ra, việc tuyển dụng vào các tập đoàn lớn từng là ý tưởng điên rồ với một người nào đó vào những năm 1800.
Tương lai công việc (Future of work) được mở ra nhờ các mạng lưới hình thành xung quanh các giao thức tiền điện tử, đang nổi lên như những phương thức mới để điều phối, đo lường và khen thưởng cho việc đóng góp vào các hệ sinh thái phức tạp.
Sự thay đổi này đã mở ra tiềm năng thu nhập mới cho mỗi người và nó đưa tới sự chuyển giao giá trị ngày càng tăng từ các tổ chức sang người tham gia với tư cách cá nhân trong mạng tiền điện tử.
Cách kiếm tiền truyền thống là “làm-để-kiếm” (work to earn), nhưng tương lai của thu nhập là “x-để-kiếm” – chơi để kiếm, học để kiếm, sáng tạo để kiếm và làm việc để kiếm.
Tuy nhiên, điều đó sẽ không xảy ra một cách thần kỳ – nó yêu cầu các Tổ chức tự trị phi tập trung – DAO (Decentralized Autonomous Organization) có thể điều phối toàn bộ hoạt động mới này vượt ra ngoài bối cảnh các hệ thống công ty. Và các cơ hội kiếm tiền trong DAO sẽ là một hàm số của nhiều hình thức đóng góp khác nhau mà DAO cần.
Bài viết này cung cấp một khuôn khổ giúp bạn hiểu các lựa chọn sẽ tồn tại trong Future of work.
Hạn chế của các công ty ở vai trò cơ chế điều phối
Trước tiên, chúng ta cần hiểu về những thiếu sót của các mô hình kiếm tiền hiện có.
Các công việc truyền thống đang nhanh chóng trở nên lỗi thời – chúng ta đã thấy điều này khi các hình thức kiếm tiền thay thế dần xuất hiện như người ảnh hưởng (influencer), nhà thầu, người sáng tạo, người tham gia nền kinh tế gig,…
Những cách kiếm tiền này không hẳn mang lại cảm giác giống như “làm việc”, nhưng chúng đều là những ví dụ về người tham gia với tư cách là nhà cung cấp giá trị trong một mạng lưới phức tạp và kiếm thu nhập từ những đóng góp của họ.
Tuy nhiên, các cơ hội “phi truyền thống” này có số lượng hạn chế và phần thưởng thường thấp hơn giá trị đóng góp của một người.
Đó là bởi vì những công việc này vẫn dựa trên mô hình web2, trong đó các tập đoàn tiếp tục kiểm soát mô hình kinh doanh.
Các tập đoàn truyền thống ngày càng có nhiều “orbital stakeholder”, tức là những người tham gia đang làm mờ ranh giới giữa các thành viên bên trong và những người bên ngoài tổ chức.
Hãy hình dung Apple và các nhà phát triển tạo ứng dụng trên App Store, YouTube và người sáng tạo nội dung hoặc Uber và các tài xế – những người tham gia từ bên ngoài đang đóng góp vào lợi nhuận của công ty, nhưng các công ty đang gặp khó khăn trong việc điều chỉnh các ưu đãi (lợi ích) với các bên liên quan này.
Khi các công ty phát triển, họ không duy trì được mối quan hệ bền vững với các orbital stakeholeder này nữa.
Mối quan hệ giữa công ty và những người tham gia trở thành tổng bằng 0, và để tối đa lợi nhuận, công ty bắt đầu “trích xuất” giá trị từ những người tham gia này.
Theo Chris Dixon, đây là “lý do mà phi tập trung trở nên có ý nghĩa”:
Mối quan hệ giữa platform với các yếu tố bổ sung
Mô hình công ty có ranh giới chặt chẽ giữa nội bộ và bên ngoài có thể có ý nghĩa trong Thời đại công nghiệp, nhưng trong Thời đại thông tin, mô hình này đưa đến các động lực bị lệch và sự khai thác không bền vững.
Trong thế giới thông tin và các orbital stakeholder phức tạp, các công ty không còn phù hợp để giúp chúng ta điều phối hoạt động của mình.
Các mạng tiền điện tử (crypto network) tạo ra sự liên kết tốt hơn giữa những người tham gia và các DAO sẽ là lớp điều phối cho thế giới mới này.
Các DAO sẽ điều phối kỷ nguyên mới của Internet
DAO là một lớp điều phối mới
DAO sẽ thay thế mô hình truyền thống
DAO là một tổ chức có nguồn gốc internet với các chức năng cốt lõi được tự động hóa bởi các hợp đồng thông minh và với những việc mà tự động hóa không thể thay thế con người (ví dụ: tiếp thị, phát triển phần mềm).
Trên thực tế, không phải tất cả các DAO đều phi tập trung hoặc tự trị, vì vậy tốt nhất bạn nên nghĩ DAO là các tổ chức dựa trên internet được các thành viên sở hữu và kiểm soát tập thể.
Mặc dù vẫn còn rất sớm trong quá trình phát triển của DAO, nhưng chúng không còn là một khái niệm viễn vông.
Đó là những tổ chức có thực, quản lý hàng tỷ đô la vốn, cung cấp các sản phẩm và dịch vụ cho hàng triệu người và tạo ra những cách thức mới để mọi người kiếm được thu nhập.
Dưới đây là một cái nhìn toàn cảnh về DAO của Cooper Turley:
Toàn cảnh DAO của Cooper Turley
DAO có nhiều dạng và quy mô khác nhau
Có DAO kiểm soát các giao thức tiền điện tử (Protocol DAO), DAO thực hiện đầu tư mạo hiểm (DAO đầu tư), DAO cung cấp dịch vụ cho các DAO khác (DAO dịch vụ), DAO mua NFT (DAO thu thập), và nhiều DAO khác nữa.
Nhưng hầu hết ở các DAO có một vài điểm chung giúp phân biệt chúng với các tổ chức truyền thống (chỉ là khái quát, lưu ý rằng chúng thay đổi tùy theo các trường hợp cụ thể):
Các hình dạng và quy mô của DAO
Những yếu tố phân biệt các DAO với các tổ chức truyền thống là những cái cho phép DAO có mối quan hệ cộng sinh với các bên liên quan và người tham gia. DAO hoạt động như các nền kinh tế mở, khuyến khích giá trị được tích lũy ở bất cứ đâu nó được cung cấp, không dựa trên biên giới pháp lý tùy tiện.
Từ bài báo của Chris Dixon đã nói trước đó:
“Các mạng tiền điện tử (cryptonetwork) sử dụng nhiều cơ chế để đảm bảo luôn trung lập khi chúng phát triển, ngăn chặn sự dụ dỗ của các nền tảng tập trung. Thứ nhất, hợp đồng giữa mạng tiền điện tử và những người tham gia được thực thi bằng mã nguồn mở. Kế đến, họ liên tục được kiểm tra thông qua các cơ chế “voice” và “exit”. Người tham gia được đưa ra tiếng nói thông qua quản trị cộng đồng (community governance), cả “trên chuỗi” (thông qua giao thức) và “ngoài chuỗi” (thông qua các cấu trúc xã hội xung quanh giao thức). Người tham gia có thể thoát bằng cách rời khỏi mạng và bán tiền của họ hoặc trong trường hợp cực đoan bằng cách sửa đổi giao thức.”
Cấu trúc của một DAO vốn đã mở và có trách nhiệm, một chức năng ràng buộc để chia sẻ giá trị với những ai tham gia tạo ra nó. Nếu không, các DAO khác sẽ cạnh tranh với họ hoặc những người tham gia sẽ rời đi để tìm cơ hội khác.
Ownership Economy
Trên thực tế, DAO tốt nhất là DAO thưởng cho những người tham gia, đóng vai trò là nền tảng của Nền kinh tế sở hữu. Động lực có tổng-dương này là cơ sở của xu hướng x-để-kiếm mà định hình nên Future of work.
Future of work trong DAO
Để hiểu rõ hơn về các lựa chọn sẽ xuất hiện trước mọi người, chúng ta phải khám phá “cấu trúc giải phẫu” của DAO:
Cấu trúc của DAO – Brian Flynn, Zakku và nhóm Orbit
DAO, với tư cách là nền kinh tế mở, sẽ thúc đẩy xu hướng x-để-kiếm, điều này sẽ làm cho công việc trở nên linh hoạt, trôi chảy và vui tươi hơn so với xu hướng 9-5 (đi làm từ 9h sáng đến 5h chiều) quen thuộc.
Sự cởi mở của nền kinh tế tiền điện tử này sẽ cho phép người ta tham gia vào một số DAO và mạng tiền điện tử, phối trộn các luồng thu nhập và lợi nhuận quyền sở hữu (hãy nhớ rằng các DAO tốt nhất đang phân phối quyền sở hữu cho người tham gia của họ thông qua native token của riêng họ).
Thu nhập của mọi người sẽ là sự kết hợp của những thứ chúng ta hiện đang làm trong cuộc sống của mình (ví dụ: chơi game), những thứ chúng ta coi là công việc truyền thống (ví dụ: tiền thưởng / hợp đồng) và những thứ hiện chỉ có thể tiếp cận được với một tỷ lệ nhỏ dân số (ví dụ: đầu tư, thu nhập thụ động).
Nói cách khác, các DAO sẽ mở rộng thêm chủng loại và số lượng cơ hội mở ra cho một số loại người tham gia, bao gồm chủ sở hữu token, thợ săn tiền thưởng và những người đóng góp nòng cốt.
Ví dụ:
Chủ sở hữu token có thể kiếm thu nhập từ việc nhận các khoản tài trợ cho các giao thức DeFi lớn (ví dụ: Compound), từ thu nhập thụ động trên các token khác nhau của họ và lợi nhuận từ quyền sở hữu
Thợ săn tiền thưởng sẽ kiếm tiền bằng cách hoàn thành các hoạt động trên chuỗi được trao thưởng
Người tham gia mạng lưới có thể kiếm được từ việc chơi Axie Infinity hoặc các trò “chơi để kiếm” khác.
Trong future of work, việc làm sẽ mang tính tạm thời và năng động hơn – chi phí chuyển đổi công việc sẽ thấp hơn, cơ hội sẽ xuất hiện nhiều hơn, công việc sẽ giảm xuống thành nhiều đơn vị nguyên tử hơn và toàn bộ thế giới sẽ được thống nhất dưới một lực lượng lao động duy nhất có quyền truy cập vào tất cả các cơ hội.
Chúng ta sẽ khám phá ra các cơ hội mới dựa trên lịch sử, quyền sở hữu và danh tiếng trên chuỗi của mình, đồng thời chúng ta sẽ được mời đóng góp vào nơi chúng ta có lợi thế so sánh tốt nhất.
Dưới đây là một cái nhìn sâu hơn về cách người tham gia sẽ tìm thấy cơ hội kiếm tiền thông qua DAO.
Lực lượng đóng góp nòng cốt: làm việc-để-kiếm
Lực lượng đóng góp nòng cốt là cách chúng ta thường nghĩ về nhân viên ngày nay – những người tập trung toàn thời gian vào một hoặc nhiều dự án hoặc tổ chức.
Sự tập trung này cho phép cá nhân được “nhúng’ vào dự án và tích lũy kiến thức về mặt ngữ cảnh và chiến lược.
Hãy nghĩ về những nhóm người làm công ăn lương cùng làm việc với mục đích duy nhất là thúc đẩy sự phát triển kinh tế của một công ty để chi trả các khoản thu nhập của họ, bao gồm hàng trăm hoặc hàng nghìn nhân viên.
Nhu cầu về những ‘công nhân’ tập trung và được ‘nhúng’ sẽ luôn tồn tại, nhưng trong web3, nhóm người này sẽ ít hơn bao giờ hết.
Phần mềm và smart contract ở một cấp độ lớn hơn, sẽ cho phép các nhóm nhỏ người tạo ra tác động vượt trội.
Instagram được Facebook mua lại với giá 1 tỷ đô la với đội ngũ chỉ 13 người.
Những trường hợp như thế này sẽ trở nên phổ biến trong tương lai khi sức mạnh của tự động hóa phần mềm, cùng với mạng lưới cộng tác viên ngày càng lớn, sẽ giữ cho số lượng thành viên của nhóm đóng góp nòng cốt nhỏ lại.
Trong tương lai, làm việc cho nhóm này sẽ không khác nhiều so với làm việc cho một công ty – các DAO sẽ vẫn có lực lượng đóng góp nòng cốt có lợi ích liên quan trực tiếp nhất đến tình hình hoạt động của tổ chức. Bởi các DAO minh bạch hơn các công ty truyền thống và có thể chịu trách nhiệm bởi một cộng đồng lớn hơn, tuy nhiên, sẽ có cả áp lực.
Thợ săn tiền thưởng: đóng góp-để-kiếm
“Thợ săn tiền thưởng” (Bounty Hunters) hoàn thành công việc được xác định rõ ràng với mức giá và / hoặc khoảng thời gian đã thỏa thuận.
Những người này thường là các chuyên gia trong các lĩnh vực như tài chính, phát triển và thiết kế, những người cung cấp dịch vụ cho nhiều DAO cùng một lúc và hoàn thành các nhiệm vụ cụ thể với ranh giới rõ ràng.
Tiền thưởng thường được đăng công khai cho bất kỳ người nào yêu cầu và đôi khi có thể mang tính cạnh tranh, thưởng cho người hoàn thành nhiệm vụ tốt nhất dựa trên thành tích và giá trị đóng góp, không dựa trên quy trình nộp đơn hoặc đấu thầu trước.
Phần thưởng thường được xác định bởi các ủy ban tài trợ hoặc các nhóm làm việc phi tập trung đã được DAO lớn hơn giao một số quyền hạn (một phần của xu hướng lớn hơn được gọi là Quản trị 2.0).
Nhiều Thợ săn tiền thưởng sẽ tập hợp lực lượng để thành lập các DAO Dịch vụ của riêng họ – đây là những tổ chức cung cấp dịch vụ thuê ngoài cho các DAO không có sẵn các kỹ năng cần thiết.
Các DAO Dịch vụ này nổi lên để hoàn thành các nhiệm vụ đòi hỏi kiến thức chức năng như quản lý ngân quỹ (ví dụ: Llama), phát triển phần mềm (ví dụ: RaidGuild), quản trị (ví dụ: Fire Eyes),…
Mặc dù Công ty săn tiền thưởng và Dịch vụ DAO có thể giống như các nhà thầu và các công ty dịch vụ chuyên nghiệp, chúng sẽ được phân biệt và phổ biến hơn trong các DAO vì một số lý do:
Hợp đồng thông minh sẽ tự động hóa một phần lớn chức năng cốt lõi của DAO, để lại nhiều công việc ngoại vi được xác định rõ ràng, chuyên biệt về mặt chức năng và nắm bắt tốt thông qua tiền thưởng.
Các DAO sẽ cố gắng đẩy công việc ra các vùng ngoại vi để duy trì sự phi tập trung và tránh các hệ thống phân cấp lớn, và tiền thưởng tạo ra phương thức bền vững để làm điều đó.
Sự minh bạch của DAO sẽ làm cho chi phí điều phối trên tiền thưởng thấp xuống.
Người tham gia mạng lưới: tham gia-để-kiếm
Đây là phần mới nhất và có lẽ thú vị nhất trong Future of work.
Trong bất kỳ DAO nào, đây là nơi mà phần lớn mọi người sẽ gia nhập vào.
Mạng lưới tăng thêm sức mạnh với nhiều hoạt động và người tham gia, tuy nhiên, trong nhiều năm, người dùng, người tiêu dùng và người tham gia đã tăng giá trị cho mạng mà không giữ được phần đóng góp của họ.
Ví dụ: nhà phát triển ứng dụng cho Apple, người sáng tạo cho YouTube và tài xế cho Uber.
Hoạt động giống như các nền kinh tế mở thay vì các tổ chức khép kín, các DAO sẽ thưởng cho mỗi cá nhân đóng góp dựa trên giá trị mà người đó cung cấp, bất kể nó đến từ ai.
Điều này có nghĩa là những hoạt động hàng ngày mà có giá trị đối với mạng lưới sẽ được biến thành cơ hội kiếm thu nhập.
Gần như mọi người sẽ kiếm được thu nhập từ việc đơn giản là sống trực tuyến, sử dụng sản phẩm và tham gia với tư cách là người dùng.
Đối với những người nhận được tiền “thù lao” cho việc tham gia vào mạng lưới, việc kiếm được thu nhập sẽ giống như một trò chơi.
Một số hạng mục đã bắt đầu xuất hiện trong không gian thú vị này:
Chơi-để-kiếm
Chơi-để-kiếm là một loại mô hình trò chơi mới, trao thưởng cho người chơi khi chơi và đạt được thành tích trong một trò chơi.
Mô hình trò chơi truyền thống liên quan đến việc chuyển giao giá trị một chiều cho người tạo hoặc nền tảng trò chơi, mặc dù các game chơi-để-kiếm cũng thưởng cho người dùng.
Các game chơi-để-kiếm vận hành giống như một nền kinh tế: Người chơi cung cấp sức lao động (thời gian và năng lượng của họ) và vốn (thường mua NFT để tham gia trò chơi) và được thưởng bằng token có thể đổi được (fungible token) cho thành tích và tiến bộ của họ trong trò chơi.
Kiếm tiền từ trò chơi không phải là mới, nhưng thay vì thưởng cho người chơi bằng đơn vị tiền tệ trong trò chơi, được sử dụng giới hạn trong trò chơi, thì các trò chơi-để-kiếm thưởng bằng loại token có thể đổi với các token hoặc tiền tệ khác.
Điều này nghĩa là người chơi trò chơi điện tử có thể thanh toán hóa đơn của họ thông qua thành tích trong trò chơi theo đúng nghĩa đen, đặc biệt là đối với những người ở các quốc gia có mức lương và chi phí sinh hoạt thấp hơn.
Hiện tượng này đã là một nguồn thu nhập của hàng triệu người, đặc biệt là thông qua Axie Infinity.
Axie là một trò chơi blockchain phổ biến trong đó người chơi mua NFT cho thú cưng (Axie), lai tạo chúng, chiến đấu với chúng và mua bán chúng.
Những hoạt động này xảy ra trong trò chơi, nhưng mỗi người dùng thực sự sở hữu Axies mà họ mua hoặc tạo. Trò chơi đã bùng nổ trong vài tháng qua, kiếm được hơn 200 nghìn ETH (hiện tại là 860 triệu đô la) doanh thu kết hợp vào tháng 7 và tháng 8.
Doanh thu hàng tháng của Anxie – Nguồn: Axie World
Sự tăng trưởng bùng nổ này được cho là do sự liền lạc về mặt động viên giữa Axie và người dùng, được Axie mô tả như sau:
Axie có nền kinh tế tiền thật do người chơi sở hữu 100%. Thay vì bán các vật phẩm hoặc bản sao của trò chơi, các nhà phát triển của trò chơi tập trung vào việc phát triển nền kinh tế giữa những người chơi và thu các khoản phí nhỏ để kiếm tiền. Axies được tạo bởi người chơi bằng cách sử dụng tài nguyên trong trò chơi (SLP & AXS) và bán cho người chơi mới / người chơi khác. Người nắm giữ token AXS là chính phủ nhận khoản thu về thuế. Các tài nguyên và vật phẩm trong trò chơi được token hóa, nghĩa là chúng có thể được bán cho bất kỳ ai, ở bất kỳ đâu trên thị trường ngang hàng mở (peer to peer market).
Axie đã mở ra con đường chơi-để-kiếm và đã mở rộng tầm mắt của mọi người về xu hướng x-để-kiếm to lớn hơn, cho thấy việc mọi người có thể tạo thu nhập bằng cách đóng góp vào mạng lưới.
Học-để-kiếm
Học để kiếm tiền là một mô hình giáo dục mới, trong đó thay vì trả tiền để học, một người sẽ được thưởng khi chứng minh rằng họ đã học được điều gì đó.
Điều này có thể xảy ra khi kỹ năng, kiến thức hoặc thông tin mà một người học được làm tăng thêm giá trị cho một mạng lưới và do đó mạng lưới đó sẵn sàng trợ cấp cho việc học.
Trên RabbitHole, các giao thức tiền điện tử trả tiền cho Nhiệm vụ, khuyến khích người dùng hoàn thành các hành động cụ thể trên chuỗi.
Khi người dùng hoàn thành các hành động này, họ sẽ kiếm được phần thưởng do giao thức cung cấp.
Trong khi những người săn tiền thưởng đóng góp vào việc xây dựng giao thức, thì các hành động trên chuỗi này có xu hướng là một phần của giao thức.
Tương tác tổng dương (positive-sum) mới này sẽ giúp tất cả các bên:
Người dùng học một kỹ năng hoặc cách mới để sử dụng tiền điện tử và kiếm được token
Các giao thức tiền điện tử thu hút được những người dùng mới, có hiểu biết
RabbitHole nhận được phần trăm doanh thu để hỗ trợ các tương tác
Mô hình mới này giống như việc Google chia sẻ một số doanh thu quảng cáo của họ để tìm hiểu về một sản phẩm mới hoặc một trường đại học trả tiền cho bạn vì bạn củng cố mạng lưới cựu sinh viên của họ.
Trong cả hai trường hợp trên, bạn đang cung cấp giá trị cho một mạng lưới và không được thưởng, nhưng bây giờ, bạn có thể làm được.
RabbitHole đã phân phối hơn 750 nghìn đô la tiền thưởng kể từ khi ra mắt, được trả bằng giao thức lớn nhất trong tiền điện tử (ví dụ: Uniswap, Aave, Compound, The Graph, Pool Together và Polygon).
Mặc dù lĩnh vực này còn non trẻ, nhưng tiềm năng đối với học-để-kiếm là rất lớn, nếu bạn xem xét doanh thu được tạo ra từ giáo dục và quảng cáo hiện chưa được người dùng nắm giữ.
Sáng tạo-để-kiếm
Tiền điện tử đã tạo ra sự giàu có mới và sự khan hiếm kỹ thuật số, điều này đã mở đường cho sự bùng nổ thị trường NFT trong vài tháng qua, mở ra cơ hội cho các nghệ sĩ trên toàn thế giới kiếm sống, hoặc thậm chí là sự giàu có của thế hệ trong một số trường hợp.
Nhưng nó không khác lắm về mặt chức năng với việc nghệ sĩ được trả tiền cho tác phẩm khi thành công.
Điều thú vị là người sáng tạo được trả tiền vì giá trị gia tăng mà họ đem lại cho mạng lưới, bên cạnh lợi nhuận kiếm được từ công việc.
Ví dụ:
Thị trường NFT SuperRare gần đây đã airdrop 15% token của mình cho người dùng ban đầu, nhà sưu tập và nghệ sĩ trên nền tảng của họ, để thừa nhận vai trò của những người tạo ra giá trị này đối với thành công ban đầu của họ.
Audius, một giao thức phi tập trung để phát trực tuyến nhạc, cho phép người sáng tạo kiếm được token khi tải nhạc lên và quản lý danh sách phát. Audius đang trao cho người sáng tạo quyền sở hữu cổ phần trong mạng do giá trị mà họ mang lại.
Chủ sở hữu token: Đầu tư-để-kiếm
Khả năng đầu tư vào các cơ hội tăng trưởng cao sẽ được dân chủ hóa cho bất kỳ ai có kết nối internet và ví điện tử.
Trong một thế giới mà mọi mạng lưới đều có token, token kiếm được khi tham gia vào các mạng và khả năng mua token là không cần cho phép, mọi người đều trở thành nhà đầu tư.
Đầu tư sẽ trở thành nguồn thu nhập chính của một bộ phận dân số.
Không phải mọi khoản đầu tư đều được đánh giá cao, nhưng các cá nhân sẽ có quyền truy cập vào các cơ hội mà trước đây chỉ dành cho thiểu số và toàn bộ cơ hội kiếm thu nhập sẽ mở ra.
Làm gì để mở đường cho DAO và Future of work?
DAO là Future of work
Các cơ hội x-để-kiếm chỉ trở thành xu hướng chủ đạo nếu DAO trở thành xu hướng chủ đạo.
Các DAO cho thấy rất nhiều hứa hẹn, nhưng chúng vẫn còn sớm và còn một chặng đường dài để phát triển cho đến khi Future of work được hiện thực hóa.
Trong một cuộc khảo sát gần đây với 422 người tham gia DAO do Gitcoin và Bankless thực hiện, < 45% người được hỏi cho biết rằng DAO là nguồn thu nhập chính của họ.
DAO có phải là nguồn thu nhập chính?
Để các DAO thực sự trở thành trung tâm của công việc, chúng ta cần phát triển cơ sở hạ tầng, công cụ và hệ thống có thể hỗ trợ các DAO và các thành viên của họ.
Công cụ điều phối
Hầu hết các DAO hiện đang dựa vào sự kết hợp của phần mềm web2 không dành cho DAO hoặc phần mềm web3 cực kỳ non trẻ.
Trong cả hai trường hợp, nhu cầu của các DAO không được đáp ứng đầy đủ.
Các DAO có tiềm năng đáng kinh ngạc để khai thác sức mạnh của mạng phi tập trung và trí tuệ tập thể của mọi người, nhưng họ sẽ cần các công cụ phần mềm tốt hơn để điều phối.
Các DAO sẽ cần các công cụ hỗ trợ quản trị (ví dụ: Snapshot, Orca), cộng tác phần mềm (ví dụ: Radicle), quản lý ngân quỹ (ví dụ: Parcel, Multis, Gnosis), thảo luận (ví dụ: Discourse), truy cập (ví dụ: CollabLand) và hơn thế nữa .
Đặc biệt liên quan đến bài viết này, một lĩnh vực thú vị cần có các giải pháp mới là những người đóng góp.
Các DAO không có Giám đốc điều hành hoặc bộ phận nhân sự để quyết định ai sẽ được trả tiền cho việc gì, vì vậy cần có những cách thức mới, phi tập trung để xác định giá trị mà một người đóng góp và những gì họ nên được trả.
Một vài giải pháp ban đầu nhưng thú vị bao gồm việc để các đồng nghiệp xác định phần thưởng của nhau (Coordinape) và sử dụng một thuật toán để tạo biểu đồ đóng góp và tính toán phần thưởng (SourceCred).
Hệ thống danh tiếng
Các DAO là công khai và không cần sự cho phép, nhưng vẫn cần những cách mới để xác định ai có thể tin tưởng, cộng tác và khen thưởng.
Giải pháp truyền thống là thực hiện các quy trình phỏng vấn bao quát, nhưng những quy trình này lại đối lập với các đặc tính của một DAO.
Vấn đề phức tạp hơn nữa là nhiều người liên quan đến DAO là ẩn danh. Trong thế giới mới này, các DAO cần một cách mới để tìm ra ai sẽ phân bổ các nguồn lực khan hiếm.
Điều này cho thấy sự cần thiết của các hệ thống danh tiếng trên chuỗi.
Hệ thống danh tiếng trên chuỗi sẽ nắm bắt các hành động của chúng ta xảy ra trên blockchain: đóng góp của chúng ta cho DAO, lịch sử bỏ phiếu quản trị của chúng ta, việc nắm giữ token của chúng ta và hơn thế nữa.
Cuối cùng, các hệ thống danh tiếng sẽ sử dụng các hành động trên chuỗi này đưa ra dự đoán về cách chúng ta sẽ hành động trong tương lai để đưa ra quyết định xem ai là người đáng tin cậy và phù hợp.
Danh tiếng trên chuỗi sẽ thay thế cách các công ty hiện đang sử dụng thông tin đăng nhập, sơ yếu lý lịch và quy trình phỏng vấn.
Tuy nhiên, có nhiều lo ngại về quyền riêng tư và bảo mật liên quan đến việc theo dõi sổ cái công khai về các hành động gắn liền với danh tính của một người.
Hiện tại, danh tính trên blockchain (blockchain identity) chủ yếu xoay quanh địa chỉ, nhưng để các hệ thống danh tiếng này trở nên khả thi, chúng ta sẽ cần các giải pháp nhận dạng phi tập trung mạnh hơn nhiều (ví dụ: Ceramic / IDX) và quản lý danh tính.
Về việc tạo giá trị và những cạm bẫy có thể xảy ra
Không rõ là về lâu dài, con người có thể kiếm được bao nhiêu thu nhập thông qua các phương pháp này.
X-để-kiếm không có nghĩa là mọi người sẽ có thể làm nghệ thuật và chơi trò chơi điện tử để kiếm sống. X-để-kiếm là giá trị phần thưởng khi nó được tạo ra.
DAO làm cho những con đường phi truyền thống này bền vững hơn và tồn tại trước nhiều người hơn, nhưng thị trường sẽ không thưởng cho tất cả mọi người.
Các động lực thị trường vẫn liên quan và để được thưởng, bạn cần phải cung cấp giá trị.
Người sáng tạo sẽ cần tìm khán giả, người chơi trò chơi sẽ cần đạt được kết quả và những người săn tiền thưởng và những người đóng góp sẽ cần tạo ra tác động.
Tuy nhiên, cuộc tranh luận đang diễn ra xung quanh tính bền vững và tầm quan trọng của một số cơ hội kiếm tiền không làm mất đi luận điểm của bài này: tạo ra giá trị trong các mạng sẽ được thưởng và các DAO sẽ điều phối phần thưởng trong các mạng tiền điện tử giúp mở ra các cơ hội kiếm thu nhập mới.
Nói rộng hơn, Future of work sẽ không hoàn toàn tốt. Như với bất kỳ sự thay đổi công nghệ lớn nào, thường có những mặt tích cực và tiêu cực. Tiền điện tử, và cụ thể hơn là DAO, sẽ dẫn đến kết quả tương tự.
Dưới đây là một số hệ quả:
Khả năng cạnh tranh và chênh lệch
Việc đo lường và khen thưởng cho tất cả các đóng góp cho một mạng lưới sẽ dẫn đến việc phân bổ tài nguyên hợp lý hơn.
Mặt trái của chế độ tài chính xứng đáng là một thế giới trong đó các DAO thực sự gia tăng các quy luật mà các nền kinh tế web2 đã chứng minh trước đây. Ví dụ: trên Spotify, 1,4% người sáng tạo hàng đầu kiếm được 90% tiền bản quyền.
Hơn nữa, lực lượng lao động toàn cầu thực sự với chi phí chuyển đổi thấp hơn chỉ làm tăng các động lực cạnh tranh này. Người ta sẽ làm thế nào để cân đối sự chênh lệch đáng kể về kết quả nếu các DAO làm trầm trọng thêm xu hướng này?
Quá tải nhận thức
Có những giới hạn đối với mức độ mà bộ não con người có thể xử lý.
Số của Dunbar là giới hạn khét tiếng về số lượng mối quan hệ xã hội mà bộ não con người có thể quản lý, nhưng “số của DAObar” là phiên bản DAO của điều đó: một người có thể tham gia một cách có ý nghĩa vào bao nhiêu DAO?
Mỗi lần tham gia DAO tiếp theo là một sự gia tăng sức mạnh xử lý cần thiết để duy trì bối cảnh và nhận thức về mọi thứ đang diễn ra.
Công cụ giao tiếp và cộng tác trong DAO (đã thảo luận ở trên) sẽ cố gắng giảm thiểu điều này, nhưng mọi người có thể phải vật lộn với tình trạng quá tải.
Mất kết nối
Một mặt, DAO cho phép mọi người chọn cách họ làm việc và liên kết với các cộng đồng nơi có giá trị phù hợp.
Mặt khác, bằng cách chuyển phần lớn công việc thành các đơn vị nguyên tử và khuyến khích tài chính thuần túy cho các hành động, chúng ta đối diện với nguy cơ làm giảm ý nghĩa của mọi người trước các phần thưởng tài chính. Chúng ta có nguy cơ biến công việc thành những nhiệm vụ rời rạc, vô nghĩa, trong đó lao động bị giảm xuống thành một dịch vụ hàng hóa.
********
Có một lời khuyên chung rằng tương lai đã ở đây, chỉ là nó không được phân phối đồng đều. Đó chắc chắn là trường hợp của các DAO và Future of work.
Mỗi ngày, ngày càng nhiều người tham gia DAO và sử dụng web3 toàn thời gian. Các DAO đang phát triển nhanh chóng và có nhu cầu rất lớn về nhân tài để giúp họ đạt được sứ mệnh của mình.
Cho dù đó là toàn thời gian hay bán thời gian, có nhiều cách để làm việc, học hỏi và tham gia. Future of work đang trỗi dậy và nó sẽ đi theo những hướng bất ngờ và hấp dẫn.
